Dạo gần đây, có vài phụ huynh tìm hiểu lớp bán trú. Họ khá thích mô hình lớp sĩ số nhỏ, giáo viên đông, và đặc biệt là các hoạt động ở lớp tập trung rất rõ ràng vào hai khó khăn cốt lõi của trẻ: trị liệu chơi để đẩy kết nối – tương tác xã hội, và vận động để giúp trẻ kiểm soát cơ thể mình tốt hơn.
Mọi thứ tưởng chừng rất thuận lợi. Cho đến khi họ biết rằng, trong lớp, phần lớn các bạn đều có chẩn đoán tự kỷ. Câu hỏi được đặt ra, nhẹ nhàng thôi, nhưng khiến mình khựng lại:
“Liệu bé học ở đây… có bị lây giống các bạn hay không?”
Ngay khoảnh khắc đó, trong mình dâng lên một nỗi tủi giận rất khó gọi tên. Mình chợt nghĩ, nếu chính những đứa trẻ của mình nghe được câu hỏi này, liệu các con có buồn lắm không?
Xét theo nghĩa đen, “lây bệnh” là khái niệm rất rõ trong y khoa: là sự truyền nhiễm của vi khuẩn, virus từ người này sang người khác. Và cho đến hôm nay, không có bất kỳ bằng chứng khoa học nào cho thấy tự kỷ là một bệnh truyền nhiễm hay có thể lây lan như dịch bệnh.
Còn nếu hiểu theo nghĩa bóng, “lây” ở đây thường được lo lắng là việc trẻ bắt chước những hành vi bị cho là không phù hợp. Mình đã giải thích rằng, phần lớn những hành vi ở trẻ tự kỷ không tự nhiên mà có. Chúng xuất hiện khi cơ thể trẻ khó chịu. Giống như khi chúng ta ngứa thì gãi, buồn hắt hơi thì hắt xì — đó là phản ứng xuất phát từ bên trong cơ thể.
Nếu có một bạn sau khi đi học về xuất hiện một hành vi nào đó, thì thường chỉ có hai khả năng: hoặc bên trong cơ thể con cũng đang gặp vấn đề cần được lắng nghe, hoặc con tò mò, thấy lạ, thấy thú vị nên thử làm theo. Và khi hành vi đó không nhận được sự chú ý, khen ngợi hay phản ứng quá mức từ người lớn, nó thường sẽ tự biến mất sau vài lần.
Ở một góc nhìn khác, điều đó còn cho thấy một điểm rất sáng: rằng con có chú ý đến môi trường xung quanh, có khả năng quan sát và học hỏi từ người khác — dù là điều tốt hay chưa tốt.
Nhưng rồi, sau tất cả những giải thích ấy, phụ huynh vẫn nói rằng họ cảm thấy không đủ an toàn để cho con mình học chung. Và mình hiểu. Không phải vì họ sai, mà vì nỗi sợ luôn dễ lớn hơn sự thấu hiểu.
Chỉ là, mỗi lần như vậy, trong lòng mình lại chùng xuống vì ranh giới giữa “bảo vệ con mình” và “vô tình làm tổn thương con người khác” đôi khi mong manh hơn chúng ta tưởng.
